Kinh Tế Học Phong Kiến

Thiên Cơ Các phiên bản 2.0, cái "startup" cổ trang của tôi, vừa chạy được hai tuần thì một bug nghiêm trọng mà không có bất kỳ hệ thống giám sát nào của tôi cảnh báo trước đã xuất hiện: vấn đề tiền bạc.

Không, không phải là chúng tôi hết vốn. Tống Vân Chi, vị "nhà đầu tư thiên thần" quyền lực của tôi, vẫn rót ngân sách đều đặn như một lịch trình cron job được thiết lập hoàn hảo. Vấn đề sâu hơn thế nhiều. Toàn bộ "hệ điều hành kinh tế" của cái vương quốc này đang có lỗ hổng bảo mật cấp độ root, và dường như không một ai, từ quan lớn đến dân thường, nhận ra điều đó.

Người đầu tiên phát hiện ra mã độc này chính là Mộc, AI trợ lý trung thành của tôi. Trong lúc đang chạy một tác vụ phân tích dữ liệu giá cả thu thập từ mạng lưới Agent Tầng 1, nó đột ngột gửi một cảnh báo.

"Lâm Khải, dữ liệu cho thấy giá gạo tại kinh thành đã tăng 15% trong tháng vừa qua. Tuy nhiên, các báo cáo về sản lượng thu hoạch từ các tỉnh không cho thấy sự sụt giảm. Nguồn cung ổn định mà giá vẫn tăng — đây là một bất thường, một dấu hiệu của lạm phát hoặc, nhiều khả năng hơn, là hành vi thao túng thị trường."

Tôi nhíu mày. "Đầu cơ? Ai đang thực hiện một cuộc tấn công DDoS vào chuỗi cung ứng gạo vậy?"

"Tôi đã truy vết chuỗi cung ứng. Gạo từ các tỉnh nông nghiệp phía Nam phải đi qua ba trạm kiểm soát trước khi vào được kinh thành. Mỗi trạm thu một khoản phí 10% trên giá trị hàng hóa. Tổng cộng, chi phí vận chuyển bị đội lên 30% chỉ vì các loại phí này. Đáng nói hơn, đây không phải là thuế chính thức của triều đình. Đây là các khoản phí 'tùy chỉnh' do các lãnh chúa địa phương tự ý đặt ra."

"Nói cách khác, các lãnh chúa đang dựng lên các 'firewall' thu phí để bóc lột thương nhân?" Tôi cảm thấy một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng.

"Chính xác. Và đây là phần nghiêm trọng nhất: phân tích quyền sở hữu cho thấy cả ba trạm thuế đó đều nằm dưới quyền kiểm soát của gia tộc Thừa tướng Đoàn. Ông ta không chỉ đơn thuần là thu thuế, ông ta đang nắm giữ quyền admin của toàn bộ tuyến đường vận chuyển lương thực huyết mạch của vương quốc."

Thừa tướng Đoàn. Lão già cáo già đó, người mà tôi gần như đã hạ mức độ ưu tiên trong hệ thống quản lý rủi ro của mình vì quá tập trung vào cuộc chiến "frontend" giữa Hoàng hậu và Quý phi.

"Mộc, chạy một kịch bản giả lập. Nếu Thừa tướng quyết định ngắt kết nối API gạo..."

"Kinh thành sẽ đối mặt với tình trạng '404 Not Found' về lương thực trong vòng hai tuần. Đây là một đòn bẩy chính trị có sức công phá khủng khiếp — mạnh hơn cả quân đội, hiệu quả hơn cả mạng lưới tình báo. Trong thế giới này, ai kiểm soát được server lương thực, người đó kiểm soát quyền lực."

Tôi ngả người vào ghế, đầu óc bắt đầu quá trình xử lý đa luồng. Suốt mấy tháng qua, tôi đã quá tập trung vào cuộc chiến tranh giành "thị phần" quyền lực giữa Vân Chi và Quý phi, mà quên mất rằng có một "cổ đông thầm lặng" — Thừa tướng Đoàn — đang âm thầm nắm giữ cổ phần chi phối trong cái "công ty" Đại Việt này.

"Mộc, tôi cần một bản phân tích kinh tế toàn diện. Hãy xem nó như một báo cáo thẩm định doanh nghiệp. GDP phong kiến, sơ đồ chuỗi cung ứng, các điểm nghẽn hệ thống, và quan trọng nhất, ai đang là 'owner' của các tài sản chủ chốt."

"Đã bắt đầu thực thi. Nhưng cần có thời gian — dữ liệu kinh tế phức tạp và nhiều nhiễu hơn dữ liệu tình báo. Và anh cần phải hiểu rõ một điều: ở thế giới này, kinh tế không phải là một module độc lập. Nó được tích hợp chặt chẽ với chính trị. Mỗi con số trong báo cáo tài chính đều có một cái tên quyền lực đứng sau."

Ba ngày tiếp theo, tôi biến Thiên Cơ Các thành một phòng R&D kinh tế thực thụ. Tôi đã dành ba ngày để debug nền kinh tế của cả một vương quốc.

Tôi vẽ sơ đồ chuỗi cung ứng lên những tấm bảng gỗ lớn, dùng phấn trắng, cảm giác không khác gì những ngày đầu khởi nghiệp, cùng team vẽ ra business model canvas. Mỗi mũi tên là một tuyến giao thương. Mỗi một nút tròn là một thành phố hoặc một trạm thu thuế. Mỗi con số ghi bên cạnh là lưu lượng và giá trị hàng hóa đang được vận chuyển qua đó.

Kết quả hiện ra là một bức tranh kiến trúc hệ thống đáng báo động.

Thừa tướng Đoàn, thông qua các công ty con và đối tác của mình, kiểm soát tới 60% băng thông của tuyến vận chuyển lương thực. Quý phi Trần, qua mạng lưới gia tộc, chiếm 25% thị phần vận chuyển các mặt hàng xa xỉ như tơ lụa và hương liệu. Và Hoàng hậu Tống Vân Chi — người mà về lý thuyết phải là CEO của cả hệ thống — lại chỉ nắm giữ vỏn vẹn 15% cổ phần trong ngành vận chuyển, tập trung vào hai mặt hàng chiến lược: muối và sắt.

"Vân Chi kiểm soát muối và sắt," tôi lẩm bẩm, mắt không rời khỏi sơ đồ. "Thị phần có vẻ nhỏ, nhưng..."

Mộc tiếp lời, giọng nói đều đều như một bộ xử lý văn bản: "Nhưng muối là một dịch vụ thiết yếu — mọi người dùng đều cần đến nó. Và sắt là tài nguyên để xây dựng 'hạ tầng quân sự' — mọi thế lực đều thèm muốn. Hoàng hậu có thể nắm ít, nhưng bà ấy đã chọn đúng những API cốt lõi của hệ thống. Một quyết định đầu tư thông minh."

"Hoặc chỉ là may mắn thôi."

"Trong lĩnh vực chính trị, thưa Lâm Khải, may mắn và một chiến lược đầu tư dài hạn thông minh thường cho ra kết quả giống hệt nhau."

Tôi mang bản phân tích chi tiết, trông không khác gì một tập tài liệu thuyết trình gọi vốn, đến gặp Vân Chi. Nàng lắng nghe tôi trình bày, đôi mắt sắc sảo lướt qua sơ đồ phức tạp trên giấy, và lần đầu tiên kể từ khi tôi biết nàng, tôi thấy một nét lo lắng thực sự hiện lên trên khuôn mặt vốn luôn bình tĩnh như một bức tường lửa.

"Thừa tướng mạnh hơn ta tưởng rất nhiều," nàng khẽ nói, giọng trầm xuống.

"Không chỉ mạnh, mà là mạnh hơn rất nhiều. Ông ta không cần một đội quân để thực hiện một cuộc 'thâu tóm thù địch'. Ông ta chỉ cần cắt nguồn cung gạo. Dân chúng đói khổ sẽ tự khắc gây ra một cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DDoS) vào triều đình, và sự hỗn loạn đó sẽ là cái cớ hoàn hảo để Thừa tướng 'ra tay ổn định tình hình' — một cách nói khác của việc chiếm quyền admin."

"Vậy tại sao ông ta chưa hành động?"

"Bởi vì ông ta chưa cần. Ở thời điểm hiện tại, hệ thống của ông ta vẫn đang sinh lời cực lớn từ các khoản thuế vận chuyển — hàng ngàn lạng bạc mỗi tháng. Lật đổ triều đình là một hành động có rủi ro cao. Ông ta sẽ chỉ ra tay khi cảm thấy vị thế của mình bị đe dọa — hoặc khi có một cơ hội với tỷ lệ thành công 99.9%."

Vân Chi nhìn thẳng vào tôi, ánh mắt nàng như đang quét một phần mềm diệt virus trong đầu. "Ngươi có đề xuất gì?"

"Phá vỡ thế độc quyền. Chúng ta cần tạo ra một kênh phân phối mới, một giải pháp thay thế. Mở một tuyến vận chuyển mới bằng đường thủy thay vì đường bộ. Con sông Ngọc chảy thẳng từ phía Nam lên kinh thành, và nó hoàn toàn không đi qua bất kỳ 'firewall' thu phí nào của Thừa tướng. Nếu chúng ta xây dựng được một đội tàu vận tải đường sông, giá gạo sẽ giảm, người dân sẽ được hưởng lợi, và quan trọng nhất, Thừa tướng sẽ mất đi đòn bẩy chiến lược của mình."

"Nhưng phát triển một hạ tầng mới cần có vốn. Cần thuyền bè. Cần xây dựng bến bãi."

"Cần có nhà đầu tư." Tôi mỉm cười, cảm thấy mình như một CEO đang đi gọi vốn vòng series A. "Và tôi biết chính xác ai là người có đủ vốn, có sẵn thuyền bè, và có lý do chính đáng để muốn phá vỡ thế độc quyền của Thừa tướng."

"Là ai?"

"Đặng Quốc Bảo. Hắn là một doanh nhân thực thụ. Hắn cần một tuyến vận chuyển với chi phí thấp hơn để mở rộng quy mô kinh doanh của mình. Và trên hết, hắn ghét bị bất kỳ ai kiểm soát hay chèn ép."

Vân Chi nhìn tôi, ánh mắt nàng trở nên phức tạp. "Ngươi muốn ta liên minh với một người thân cận với Quý phi?"

"Bảo không phải là người của Quý phi. Bảo là người của chính hắn. Và trong trường hợp này, lợi ích của hắn hoàn toàn trùng khớp với lợi ích của chúng ta. Đây là một mối quan hệ đối tác cùng thắng."

"Ngươi tin tưởng hắn?"

"Tôi không tin tưởng hắn. Tôi tin vào mô hình kinh doanh và lợi ích của hắn. Và khi lợi ích đã song hành, chúng ta không cần sự tin tưởng mù quáng — chúng ta chỉ cần một bản hợp đồng thông minh với các điều khoản ràng buộc rõ ràng."